Morocco.gr –
Η ανάλυση των στοιχείων για τα δημόσια έσοδα του Μαρόκου που πραγματοποίησε ο Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) μεταξύ 2015 και 2024 οδήγησε σε ορισμένα ενδιαφέροντα συμπεράσματα, από οικονομική, δημοσιονομική και κοινωνική άποψη. Από την ανάλυση προκύπτει ότι το Μαρόκο κατάφερε να ενισχύσει σημαντικά τους δημόσιους πόρους του. Η αύξηση των συνολικών εσόδων (φορολογικών και μη φορολογικών) κατά περισσότερο από 70% σε 10 χρόνια αντικατοπτρίζει τη μεγαλύτερη ικανότητα του κράτους να κινητοποιεί εσωτερικούς πόρους. Αυτή η ισχυρή ανάπτυξη, ανθεκτική στο σοκ του 2020, υποδηλώνει την εδραίωση της φορολογικής βάσης και μια πιο αποτελεσματική διοίκηση, ικανή να στηρίξει τη χρηματοδότηση των δημόσιων πολιτικών και των επενδύσεων που είναι απαραίτητες για την ανάπτυξη
Συγκεκριμένα, μεταξύ 2015 και 2024, τα συνολικά έσοδα αυξήθηκαν από 303,7 δισεκατομμύρια MAD σε 518,4 δισεκατομμύρια MAD, μια αξιοσημείωτη αύξηση άνω του 70%. Αυτή η σχεδόν αδιάλειπτη αύξηση, παρά την ελαφρά κάμψη το 2020 λόγω της πανδημίας, υπογραμμίζει τη σταθερότητα και την ανθεκτικότητα των δημόσιων οικονομικών του Βασιλείου. Τα φορολογικά έσοδα, τα οποία αντιπροσωπεύουν τη συντριπτική πλειοψηφία – μεταξύ 85% και 90% του συνόλου – είναι ο κύριος μοχλός. Τα στοιχεία του ΟΟΣΑ δείχνουν ότι η δομή αυτών των φορολογικών εσόδων έχει αλλάξει σημαντικά, σηματοδοτώντας μια σημαντική μετάβαση στο μοντέλο είσπραξης φόρων. Στο φορολογικό σύστημα στο οποίο παραδοσιακά κυριαρχούσαν οι φόροι κατανάλωσης, το μερίδιο των φόρων επί του εισοδήματος, των κερδών και των κεφαλαιακών κερδών ανεβαίνει πλέον στην κορυφή. Η κατηγορία αυτή έχει αυξηθεί από 78,9 δισεκατομμύρια MAD το 2015 σε όχι λιγότερο από 145,3 δισεκατομμύρια MAD το 2024, και αντιπροσωπεύει πλέον σχεδόν το ένα τρίτο των συνολικών φορολογικών εσόδων. Αυτή η αύξηση κατά 84% υπερβαίνει εκείνη του Φόρου Προστιθέμενης Αξίας (ΦΠΑ), ο οποίος ωστόσο παραμένει βασικός πυλώνας με 127,2 δισ. δρχ. που θα εισπραχθούν το 2024. Αυτή η αύξηση του φόρου εισοδήματος οφείλεται σε δύο κύριους παράγοντες. Ο φόρος εισοδήματος φυσικών προσώπων, ο οποίος επιβάλλεται κυρίως στους μισθωτούς, αλλά και όλο και περισσότερο στο επαγγελματικό εισόδημα των μη μισθωτών, αυξήθηκε κατά 73%.
Παράλληλα, ο φόρος εταιρειών (IS) αυξήθηκε ακόμη πιο έντονα, κατά 94%, και κορυφώθηκε στα 81,1 δισ. δρχ. το 2024. Οι επιδόσεις αυτές αντανακλούν τη βελτίωση της εταιρικής κερδοφορίας και τη διεύρυνση της φορολογικής βάσης. Οι εισφορές κοινωνικής ασφάλισης είναι ένα άλλο στοιχείο που παρουσιάζει ισχυρή αύξηση. Τα στοιχεία δείχνουν ότι πρακτικά διπλασιάστηκαν κατά την περίοδο και ξεπέρασαν τα 100 δισεκατομμύρια MAD. Η αύξηση αυτή πρέπει να υποδηλώνει την αυξημένη επισημοποίηση της αγοράς εργασίας σε συνδυασμό με την εξυγίανση της χρηματοδότησης της κοινωνικής προστασίας
. Από την πλευρά τους, οι φόροι επί των αγαθών και των υπηρεσιών, αν και αυξάνονται, είδαν τη σχετική τους βαρύτητα να σταθεροποιείται στο 42% περίπου του συνολικού φόρου. Εντός αυτής της κατηγορίας, ωστόσο, σημειώθηκε έντονη αύξηση των τελωνειακών δασμών και των φόρων επί των εισαγωγών, οι οποίοι υπερδιπλασιάστηκαν από 7,7 δισεκατομμύρια MAD σε 17,8 δισεκατομμύρια MAD. Τα μη φορολογικά έσοδα, τα οποία περιλαμβάνουν τα έσοδα από την κρατική περιουσία, τις πωλήσεις δημόσιων αγαθών και υπηρεσιών και τα πρόστιμα, αντιπροσωπεύουν ένα σταθερό μερίδιο μεταξύ 10% και 15% των συνολικών πόρων. Η σύνθεσή τους παραμένει διαφοροποιημένη, με έσοδα από ακίνητα, όπως ενοίκια και μερίσματα, εκτός από έσοδα από την πώληση διοικητικών υπηρεσιών. Η σχετική σταθερότητα του ποσοστού τους, παρά τη συνολική αύξηση, δείχνει ότι η προσπάθεια κινητοποίησης των πόρων βασίζεται κυρίως στη φορολογική συνιστώσα. Το έτος 2020 φαίνεται να αποτελεί κυκλική εξαίρεση, με μείωση των φορολογικών εσόδων που αναδεικνύει την ευαισθησία του συστήματος σε εξωτερικούς κλυδωνισμούς. Ωστόσο, η ανάκαμψη ήταν ταχεία και ισχυρή από το 2021 και μετά, γεγονός που καταδεικνύει την ικανότητα ανάκαμψης της οικονομίας και της φορολογικής διοίκησης. Η πορεία των δημόσιων εσόδων του Μαρόκου είναι, επομένως, το περίγραμμα ενός μεταβαλλόμενου μοντέλου, που απομακρύνεται σταδιακά από την υπερβολική εξάρτηση από την έμμεση φορολογία της κατανάλωσης και διαμορφώνει ένα πιο ισορροπημένο μείγμα, με αυξανόμενη συμβολή των φόρων εισοδήματος και των φόρων εταιρειών. Η μετάβαση αυτή, εάν επιβεβαιωθεί, θα μπορούσε να έχει σημαντικές επιπτώσεις όσον αφορά τη φορολογική δικαιοσύνη, την οικονομική ανταγωνιστικότητα και τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα της κρατικής χρηματοδότησης
Η ανάγνωση αυτής της πορείας των εσόδων αποκαλύπτει ορισμένα εποικοδομητικά διδάγματα. Δείχνει ότι το μαροκινό φορολογικό σύστημα βρίσκεται εν μέσω διαρθρωτικής μετάβασης. Ο φόρος εισοδήματος και κερδών θα γίνει η κύρια πηγή φορολογικών εσόδων το 2024, ξεπερνώντας τον ΦΠΑ. Αυτό σημαίνει ότι το Μαρόκο απομακρύνεται από ένα μοντέλο που παραδοσιακά κυριαρχείται από την έμμεση φορολόγηση της κατανάλωσης, προς μια πιο άμεση φορολόγηση, που επιβάλλεται στο εισόδημα και τα κέρδη. Η τάση αυτή μπορεί να ερμηνευθεί ως ένδειξη οικονομικής ωρίμανσης και αυξημένης επισημοποίησης των παραγωγικών δραστηριοτήτων. Ένα άλλο μάθημα είναι ότι η φορολογία των επιχειρήσεων φαίνεται να αποτελεί δυναμική κινητήρια δύναμη. Είναι γεγονός ότι η πολύ απότομη αύξηση του φόρου εταιρειών (+94%) αντανακλά όχι μόνο τη βελτίωση της κερδοφορίας του ιδιωτικού τομέα, αλλά και τη διεύρυνση της φορολογικής βάσης σε συνδυασμό με αυστηρότερους ελέγχους. Αυτό δείχνει ότι η οικονομική ανάπτυξη, όταν συλλαμβάνεται από το φορολογικό σύστημα, μπορεί να δημιουργήσει σημαντικούς πόρους για το κράτος
. Ομοίως, η ανάλυση δείχνει την αυξανόμενη βαρύτητα των εισφορών κοινωνικής ασφάλισης, η οποία εγείρει ζητήματα ανταγωνιστικότητας και κοινωνικής προστασίας. Ο σχεδόν διπλασιασμός τους σε 10 χρόνια καταδεικνύει την επέκταση του επίσημου τομέα και την ενίσχυση των μηχανισμών αλληλεγγύης. Είναι εξίσου σημαντικό να επισημανθεί η μετακοβιδική ανθεκτικότητα των φορολογικών εσόδων κατά την ανάλυση των δεδομένων. Η ταχεία ανάκαμψη μετά την πτώση το 2020 καταδεικνύει την ευρωστία του οικονομικού πλαισίου και την ανταπόκριση της φορολογικής διοίκησης. Αυτή η ικανότητα να ξεπερνά εξωτερικούς κλυδωνισμούς αποτελεί πλεονέκτημα για τη σταθερότητα του προϋπολογισμού και την αξιοπιστία του κράτους. Συνολικά, τα στοιχεία αυτά καταδεικνύουν μια στρατηγική κατεύθυνση: αυτή μιας οικονομίας σε διαρκή δημοσιονομική εξυγίανση, όπου το κράτος ενισχύει την ικανότητά του να επιβάλλει φόρους επί του παραγόμενου πλούτου, διαφοροποιώντας παράλληλα τις πηγές χρηματοδότησής του. Αυτή η κίνηση προς μια πιο άμεση και προοδευτική φορολογία θα μπορούσε, με τον καιρό, να συμβάλει σε μεγαλύτερη φορολογική δικαιοσύνη. Ωστόσο, οι προκλήσεις παραμένουν σημαντικές. Το ζήτημα είναι να διατηρηθεί αυτή η δυναμική χωρίς να καταπνιγεί η οικονομική δραστηριότητα, να διασφαλιστεί η δικαιοσύνη του συστήματος και να χρησιμοποιηθούν αποτελεσματικά αυτοί οι αυξημένοι πόροι για τη στήριξη της χωρίς αποκλεισμούς και βιώσιμης ανάπτυξης. Συνεπώς, η δημοσιονομική πορεία του Βασιλείου φαίνεται να αποτελεί βαρόμετρο του οικονομικού και κοινωνικού μετασχηματισμού του. nΟ προϋπολογισμός του 2026 επεκτείνει την τάση
Ο δημοσιονομικός νόμος του 2026 προβλέπει σημαντική επιτάχυνση των δημόσιων εσόδων, αντανακλώντας τις διαρθρωτικές τάσεις που παρατηρήθηκαν στην ανάλυση του ΟΟΣΑ κατά την τελευταία δεκαετία. Τα συνολικά έσοδα χωρίς δανεισμό εκτιμώνται σε 421,33 δισεκατομμύρια MAD, αυξημένα κατά 14,2% σε σχέση με την πρόβλεψη για το 2025, όταν αναμενόταν να αυξηθούν σε 368,84 δισεκατομμύρια MAD. Η αύξηση αυτή αναμένεται να προέλθει κυρίως από τα φορολογικά έσοδα, τα οποία αναμένεται να φθάσουν τα 376,08 δισεκατομμύρια MAD, αντιπροσωπεύοντας αύξηση 14,1%. Η επιτάχυνση αυτή επιβεβαιώνει την υποκείμενη δυναμική της δημοσιονομικής μετάβασης του Μαρόκου προς ένα πιο άμεσο φορολογικό σύστημα: οι άμεσοι φόροι και οι εξομοιούμενοι φόροι (φόρος εισοδήματος εταιρειών και φόρος εισοδήματος φυσικών προσώπων) αυξήθηκαν κατά 17,7%, επιβεβαιώνοντας τον κινητήριο ρόλο τους. Το μερίδιο των έμμεσων φόρων αυξήθηκε επίσης σημαντικά (+15%). Τα μη φορολογικά έσοδα αυξήθηκαν επίσης έντονα (+15,6%), κυρίως λόγω των εσόδων από τα κρατικά μονοπώλια και τις χρηματοπιστωτικές συμμετοχές. Η πορεία αυτή συνάδει με την ιστορική τάση που αναλύθηκε, δηλαδή την αυξανόμενη βαρύτητα των φόρων εισοδήματος και των φόρων εταιρειών, που παρατηρείται ήδη κατά την περίοδο 2015-2024, η οποία παγιώνεται στον προϋπολογισμό του 2026. Ωστόσο, η πρόβλεψη για μείωση των τελωνειακών δασμών κατά 13,6% έρχεται σε αντίθεση με την πρόσφατη απότομη αύξησή τους. Συνολικά, πάντως, ο προϋπολογισμός του 2026 επεκτείνει και εντείνει τον μετασχηματισμό του εθνικού φορολογικού συστήματος, με μεγαλύτερη κινητοποίηση των εγχώριων πόρων, διαφοροποίηση των φορολογικών βάσεων και σαφή εστίαση στην πιο παραγωγική φορολογία, επιδιώκοντας παράλληλα τη διατήρηση της ανταγωνιστικότητας και της κοινωνικής συνοχής.
Saïd Naoumi | 11 Ιανουαρίου 2026 Στις 10:34