Ψηφιακή τεχνολογία, νερό και ενέργεια, τρεις μοχλοί για τον μετασχηματισμό των νότιων επαρχιών

Η Amal El Fallah Seghrouchni, εντεταλμένη υπουργός αρμόδια για την ψηφιακή μετάβαση και τη διοικητική μεταρρύθμιση, τοποθέτησε αμέσως την ψηφιακή τεχνολογία στο επίκεντρο της Πράσινης Πορείας: μια νέα πορεία, αυτή τη φορά τεχνολογική, στην καρδιά της ανάπτυξης στις περιφέρειες του Νότου.το μήνυμά της είναι απλό και συγκεκριμένο: χωρίς συνδεσιμότητα, δεν μπορεί να υπάρξει πρόσβαση σε σύγχρονες υπηρεσίες. Αναφέρθηκε στην ανάπτυξη του 5G, που ξεκίνησε στις 7 Νοεμβρίου σε περισσότερες από 50 πόλεις, μεταξύ των οποίων και η Dakhla, και τόνισε τον ρόλο των δικτύων στο να φέρουν τις υπηρεσίες και τους πολίτες πιο κοντά. Ο υπουργός ανέλυσε ορισμένες ιδιαίτερα λειτουργικές πρωτοβουλίες: το πρόγραμμα Job Intech για την κατάρτιση και την επαγγελματική ένταξη στον ψηφιακό τομέα και το άνοιγμα του πρώτου Ινστιτούτου Jazari στη Dakhla, αφιερωμένο στην τεχνητή νοημοσύνη και την ενεργειακή μετάβαση.

Η φιλοδοξία πίσω από αυτά τα έργα είναι ηπειρωτική. Το έργο του αφρικανικού κέντρου δεδομένων 500 MW, το οποίο τροφοδοτείται 100% από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και συνδέεται με υποθαλάσσια καλώδια, παρουσιάζεται ως κομβικό σημείο για την ψηφιακή κυριαρχία και τη συνεργασία Νότου-Νότου. Ο υπουργός μίλησε για τον σκοπό του χώρου: να φιλοξενήσει δεδομένα, να προσφέρει “εξαιρετική υπολογιστική ικανότητα για το Μαρόκο και ολόκληρη την Αφρική” και να υποστηρίξει τον οδικό χάρτη 2025-2030 του κυρίαρχου νέφους για κυβερνητικές υπηρεσίες, ΜΜΕ και μεγάλους ομίλους.

Η Amal El Fallah Seghrouchni τόνισε επίσης το οπλοστάσιο στήριξης της καινοτομίας: κατάρτιση ταλέντων, προγράμματα αφιερωμένα στους νέους και τις γυναίκες, στήριξη της τεχνολογικής επιχειρηματικότητας και το πρόγραμμα D4SD (Digital for Sustainable Development), που έχει σχεδιαστεί για να τοποθετήσει το Μαρόκο ως αραβοαφρικανικό περιφερειακό κόμβο. Πέρα από τις υποδομές, είναι η υπόσχεση εξειδικευμένων θέσεων εργασίας και τοπικών οικοσυστημάτων (ερευνητές, επιχειρηματίες, εργολάβοι) που θα πρέπει να μεταμορφώσουν τον κοινωνικοοικονομικό ιστό του Νότου.

Ο Nizar Baraka, Υπουργός Δημοσίων Έργων και Υδάτων, μίλησε με συμπληρωματικό πνεύμα, που έχει τις ρίζες του στην εδαφικότητα και την περιφερειακή διπλωματία. Αφού εξέφρασε τη συγκίνησή του για τις εκδηλώσεις μνήμης, υπενθύμισε ότι το Φόρουμ συνέπεσε με τη 10η επέτειο του νέου αναπτυξιακού μοντέλου για τις νότιες επαρχίες, μια δεκαετία κατά την οποία, όπως είπε, “αυτή η φιλοδοξία έγινε πραγματικότητα”.

Για τον ίδιο, το ψήφισμα 2797 και η βασιλική πρωτοβουλία ανοίγουν “μια νέα σελίδα”: η περίοδος των πρωτοβουλιών μετατρέπεται σε φάση συγκεκριμένων προτάσεων και ανάπτυξης. Ο κ. Baraka επέμεινε στον πολλαπλασιασμό των μοχλών ανάπτυξης (πράσινο υδρογόνο, ψηφιακή τεχνολογία, βιώσιμος τουρισμός, αγροτική βιομηχανία, εξόρυξη) και στον κεντρικό ρόλο των οδικών υποδομών, αναφέροντας τον αυτοκινητόδρομο διπλής κυκλοφορίας Tiznit-Dakhla και το έργο διεύρυνσης προς το Guergarate, που καθιστούν την Dakhla έναν κόμβο ανοικτό στην υποσαχάρια Αφρική.

Το νερό, ένας κρίσιμος πόρος, αποτελεί επίσης αντικείμενο διεξοδικού προβληματισμού. Ο κ. Baraka μίλησε για την επιθυμία να καταστεί η Dakhla “ένα ινστιτούτο αναπτυξιακής έρευνας και εφαρμοσμένης έρευνας” για το νερό, με περιφερειακές συνεργασίες, προκειμένου να αναπτυχθούν “νέα μοντέλα διαχείρισης και διακυβέρνησης του νερού” και να ενσωματωθεί η ψηφιοποίηση στην οικονομία του νερού. Η προσέγγιση συνδυάζει την έρευνα, την καινοτομία και την ανταλλαγή εμπειριών για την αντιμετώπιση της υδατικής πίεσης, ενώ παράλληλα στηρίζει τις τοπικές βιομηχανίες.

Οι δύο υπουργοί συμφώνησαν σε ένα σημαντικό σημείο: την ανάγκη σύνδεσης των τεχνολογικών περιουσιακών στοιχείων με τις φυσικές υποδομές. Ο κ. Baraka ανέλυσε λεπτομερώς τα έργα διασύνδεσης ηλεκτρικής ενέργειας με τη Μαυριτανία και τη Σενεγάλη και μίλησε για το διηπειρωτικό έργο φυσικού αερίου, τον αγωγό φυσικού αερίου Νιγηρίας-Μαρόκου, ως μέσο πρόσβασης στην ενέργεια και βιομηχανικής ανάπτυξης για 13 χώρες. Ο δηλωμένος στόχος είναι να προσφέρει ανταγωνιστικό κόστος ενέργειας και να ανοίξει επενδυτικές προοπτικές που είναι ζωτικής σημασίας για τη δημιουργία θέσεων εργασίας.

Η Amal El Fallah Seghrouchni, από την πλευρά της, επεσήμανε ότι τα μελλοντικά κέντρα δεδομένων και τα ψηφιακά δίκτυα θα ενσωματωθούν επίσης σε αυτή την προσέγγιση του διαδρόμου: η διεθνής συνδεσιμότητα, η υπολογιστική ικανότητα και η κυριαρχία των δεδομένων έχουν σχεδιαστεί για να τροφοδοτήσουν τις περιφερειακές αλυσίδες αξίας. Μαζί, τα έργα αυτά αποσκοπούν στο να καταστήσουν τη Σαχάρα “μια πλατφόρμα ευκαιριών”, ικανή να καταλύσει τις επενδύσεις και να προσελκύσει ταλέντα και επιχειρήσεις.

Καθώς οι νότιες επαρχίες μετασχηματίζονται από τις υποδομές και την εδαφική διακυβέρνηση, η ενέργεια αναδεικνύεται σε βασικό μοχλό αυτής της ανάπτυξης. Η Leïla Benali, Υπουργός Ενεργειακής Μετάβασης και Αειφόρου Ανάπτυξης, ήρθε να εξηγήσει πώς η ενεργειακή μετάβαση και οι επενδύσεις για το κλίμα βρίσκονται στο επίκεντρο αυτής της περιφερειακής και εθνικής αναπτυξιακής στρατηγικής. Η υπουργός παρέδωσε μια συζήτηση που ήταν ταυτόχρονα τεχνική, ζωντανή και βαθιά ανθρώπινη, κατά την οποία η μαροκινή ενεργειακή μετάβαση αντιμετωπίστηκε λιγότερο ως ένα αφηρημένο έργο παρά ως ένα συλλογικό έργο που απαιτεί σταθερότητα, καινοτομία… και μεγάλη διοικητική απλούστευση.

Κοιτάζοντας προς το 2030, η Leila Benali σκέφτεται σε μεγάλο βαθμό. Πολύ μεγάλες. Για εκείνη, η ενέργεια, το περιβάλλον και η εξόρυξη αποτελούν τις κινητήριες δυνάμεις της οικονομίας και της κοινωνίας. Τίποτα δεν λειτουργεί χωρίς ενέργεια, μας υπενθυμίζει: “δεν θα μπορούσαμε να διοργανώσουμε συνέδρια σε μια τόσο όμορφη αίθουσα χωρίς καθαρό αέρα και ηλεκτρική ενέργεια για φωτισμό και εργασία”. Ελπίζει, και λέει ότι εργάζεται, για μια “έκρηξη, ένα σοκ επενδύσεων” σε όλες τις περιοχές. Γιατί ενώ η ενέργεια δημιουργεί λίγες άμεσες θέσεις εργασίας, επιμένει η ίδια, δημιουργεί τεράστιο αριθμό έμμεσων θέσεων εργασίας, ιδίως στον τομέα της ενεργειακής απόδοσης και των υπηρεσιών. Στη συνέχεια, σε μια στιγμή τόλμης, μοιράζεται ένα όνειρο: “το Μαρόκο να γίνει η Σαουδική Αραβία ή το Κατάρ των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας”. Πριν προσθέσει, απέναντι στον σκεπτικισμό που επικρατεί, “είναι απολύτως εφικτό σε πέντε χρόνια. Υπό την προϋπόθεση ότι θα βγούμε από το σπίτι στην Κέρκυρα”.

Επιστρέφοντας από την COP, η υπουργός έδωσε λεπτομέρειες για τις δεσμεύσεις του Μαρόκου. Η χώρα υπέβαλε εγκαίρως τη νέα Εθνικά Καθορισμένη Συνεισφορά της (ΕΣΣ), η οποία είναι πιο φιλόδοξη από την προηγούμενη, με στόχο τη μείωση των αερίων του θερμοκηπίου κατά 53% έως το 2035. Αλλά αυτό δεν είναι το πιο σημαντικό πράγμα. Η πραγματική συμβολή του Μαρόκου έγκειται σε δύο μεθοδολογικές καινοτομίες. Η πρώτη είναι η απομάκρυνση από τον κλασικό διάλογο Βορρά-Νότου και η εισαγωγή μιας πιο αποτελεσματικής, τομεακής προσέγγισης: ευθυγράμμιση των δεσμεύσεων για το κλίμα με τις πραγματικές επενδύσεις στους τομείς που εκπέμπουν τις περισσότερες εκπομπές (ναυτιλία, ενέργεια, εξόρυξη), ώστε οι χώρες να μπορούν να σημειώνουν πρόοδο με το ρυθμό των βιομηχανιών τους. “Τα κράτη δεν μπορούν να κινηθούν ταχύτερα από τους τομείς με την μεγαλύτερη ένταση άνθρακα”, συνοψίζει η ίδια.

Η δεύτερη καινοτομία είναι η καθιέρωση μιας άμεσης σύνδεσης μεταξύ της διεθνούς χρηματοδότησης για το κλίμα και των τοπικών έργων, είτε αυτά αφορούν την προσαρμογή είτε τον μετριασμό. Με άλλα λόγια, να δοθεί η δυνατότητα σε κάθε περιοχή του Μαρόκου, συμπεριλαμβανομένων των νότιων επαρχιών, να επωφεληθεί περισσότερο από τα κονδύλια για το κλίμα, δείχνοντας πώς τα μεγάλα έργα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας μπορούν να δημιουργήσουν ένα τοπικό αποτέλεσμα μόχλευσης.

Ενώ η ημερομηνία της 31ης Οκτωβρίου 2025 έχει μείνει στην ιστορία του Μαρόκου ως τραπεζική αργία για τον εορτασμό μιας ιστορικής καμπής στο ζήτημα της μαροκινής Σαχάρας, η Leïla Benali ανατρέχει σε μια άλλη 31η Οκτωβρίου, εκείνη του 2021, μια ημερομηνία που έχει παραμείνει χαραγμένη ως σημείο καμπής. Εκείνη την ημέρα, η Αλγερία αποφάσισε να μην ανανεώσει τη σύμβαση για τον αγωγό φυσικού αερίου Μαγκρέμπ-Ευρώπη (GME), διακόπτοντας τις προμήθειες προς το Μαρόκο. “Ήταν επίσης η ημέρα που καταφέραμε να ανταποκριθούμε στην πρόκληση να σταματήσουμε έναν από τους διηπειρωτικούς αγωγούς φυσικού αερίου μεταξύ της Αφρικής και της Ευρώπης, τον αγωγό φυσικού αερίου Μαγκρέμπ-Ευρώπη. Μια θαυμάσια ιστορία ενεργειακής συνεργασίας έφτασε στο τέλος της”, θρήνησε ο υπουργός, ο οποίος μίλησε στην Dakhla στο πλαίσιο του MD Sahara Forum.

Η χρονική στιγμή είναι σκληρή: “Η κυβέρνηση που έχει αναλάβει καθήκοντα για λιγότερο από 3 εβδομάδες βρίσκεται με το 10% της ηλεκτρικής ισχύος της χώρας σε ακινησία”, υπενθυμίζει. Βρισκόταν στη Γλασκώβη, εν μέσω της COP26, μιλώντας για την απαλλαγή από τον άνθρακα, όταν η ομάδα της έπρεπε να αντιμετωπίσει την έκτακτη ανάγκη μιας ξαφνικά ασταθούς παροχής. Αλλά για την υπουργό, αυτό το σοκ λειτούργησε ως έναυσμα: “Ήταν εκείνη την ημέρα, στις 31 Οκτωβρίου 2021, που η πεποίθησή μου μπήκε σε πέτρα: ότι το τέλος της Γ.Μ.Ε. (και η είσοδος στην αγορά ΥΦΑ) μας προσέφερε μια ιστορική ευκαιρία”. Την ευκαιρία να επιταχύνουμε τρεις μετασχηματισμούς: την ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας, την ανάπτυξη κυρίαρχων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και τον εκσυγχρονισμό του τομέα για τη μακροπρόθεσμη μείωση του κόστους. Εν ολίγοις, αυτή η αναγκαστική παύση δεν ήταν ένα τέλος, αλλά μια σπάνια ευκαιρία για ανασυγκρότηση. “Ποτέ μην χάνετε μια καλή κρίση”, λέει ο υπουργός, παραθέτοντας το παράδειγμα του Τσόρτσιλ.

Εν μέσω αυτής της καταιγίδας, μια εικόνα ήρθε αμέσως στο μυαλό: η Σαχάρα. “Σκέφτηκα αμέσως την ιδιαίτερη κλίση της Dakhla και της Σαχάρας μας, μια χώρα συναντήσεων, ένα σταυροδρόμι για το εμπόριο. Μια γη με εξαιρετικούς ηλιακούς και αιολικούς πόρους, η οποία θα μπορούσε να αντικαταστήσει ορισμένα μεγάλα στενά όσον αφορά τη συνδεσιμότητα και ορισμένους μεγάλους παραγωγούς ενέργειας όσον αφορά τις βιομηχανικές ευκαιρίες”, εξηγεί.

2022: αναλαμβάνοντας το ρίσκο, αντιμετωπίζοντας την πίεση

Λίγους μήνες μετά τη διακοπή λειτουργίας, τον Ιανουάριο του 2022, το Μαρόκο προκήρυξε διαγωνισμό με περιορισμένο αριθμό προσφορών για την προμήθεια ανταγωνιστικού φυσικού αερίου. Αλλά τίποτα δεν είναι απλό: “Ορισμένοι φορείς εκμετάλλευσης μας εξήγησαν ότι η προσφορά τους δεν ήταν πλέον έγκυρη, λόγω γεωπολιτικής ανωτέρας βίας. Άλλοι ήταν πολύ διστακτικοί, υπό το φόβο αντιποίνων (από τη γείτονα). C κάποιοι ήθελαν να κρυφτούν πίσω από εταιρείες κέλυφος. Άλλοι δεν ήθελαν να έρθει το πρώτο φορτηγό πλοίο από τη χώρα τους”. Χρειάστηκε η αποφασιστικότητα ενός νεαρού Μαροκινού εμπόρου στο Λονδίνο, ο οποίος “σχεδόν αποξενώθηκε από τη διοίκησή του”, για να οριστικοποιηθεί το πρώτο φορτίο υγροποιημένου φυσικού αερίου που εισήχθη από το Μαρόκο, μέσω ισπανικών υποδομών, τον Ιούλιο του 2022. “Θα ήθελα επίσης να τον ευχαριστήσω εδώ – θα αναγνωρίσει τον εαυτό του”, λέει.

Τρία χρόνια μετά: η ενεργειακή κυριαρχία γίνεται πραγματικότητα

Σήμερα, λέει η κ. Benali, αυτή η στιγμή της κρίσης έχει μετατραπεί σε στρατηγικό επιταχυντή. “Βρισκόμαστε στις παραμονές της πραγματικής έναρξης της υποδομής μας για το κυρίαρχο φυσικό αέριο”, με τον τερματικό σταθμό εισαγωγής Nador West Med και τους αγωγούς φυσικού αερίου που θα συνδέσουν τα κέντρα κατανάλωσης. Προχωρώντας ακόμη περισσότερο, ο υπουργός συνδέει αυτή την πορεία με ένα ευρύτερο βασιλικό όραμα: τον μελλοντικό αγωγό φυσικού αερίου Αφρικής-Ατλαντικού, που επιθυμεί η Αυτού Μεγαλειότητα ο βασιλιάς, και τις διασυνδέσεις ηλεκτρικής ενέργειας προς τη Μαυριτανία και την Ευρώπη. “Δεν είναι απλώς ένας αγωγός για τη μεταφορά μεθανίου σήμερα και υδρογόνου αύριο, είναι πάνω απ’ όλα η υλοποίηση της οικονομικής ολοκλήρωσης… και το άνοιγμα δύο περιοχών στο Μαρόκο και μιας ολόκληρης ηπείρου”, επισημαίνει ο υπουργός.

Το 2025, η ημερομηνία της 31ης Οκτωβρίου θα αποκτήσει νέο νόημα: θα γίνει “Aïd Al Wahda”, Ημέρα Ενότητας, μετά από απόφαση του ηγεμόνα. Για τον υπουργό, η ενέργεια αποτελεί μέρος αυτής της νεοαποκτηθείσας ενότητας. Αυτή η ημέρα της κρίσης έχει γίνει σύμβολο χειραφέτησης. Και φυσικά από την Dakhla, με την ευκαιρία του MD Sahara Forum, επιθυμεί να ολοκληρώσει αυτόν τον κύκλο: “Μαζί σας, αποκαθιστούμε στη μαροκινή Σαχάρα την προαιώνια κλίση της ως σταυροδρόμι μεταξύ Βορρά και Νότου, μια γη συνδεσιμότητας…”, καταλήγει.

Στο MD Sahara Forum στη Dakhla, ο Khalid Safir, διευθύνων σύμβουλος της Caisse de Dépôt et de Gestion (CDG), έδωσε ένα σαφές όραμα: η ανάπτυξη των νότιων επαρχιών δεν είναι απλώς ένα εθνικό έργο, αλλά ένα έργο που θα δομήσει ολόκληρη την Αφρική. Και η CDG, πιστή στη φιλοσοφία της ως “υπομονετικός επενδυτής”, διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο. Εκτός από τη χρηματοδότηση, η CDG ενεργεί ως καταλύτης. Διαρθρώνει έργα, προετοιμάζει οικοσυστήματα, εξασφαλίζει κεφάλαια και ανοίγει το δρόμο για την προσέλκυση ιδιωτικών επενδύσεων. Στις νότιες περιοχές, ο ρόλος αυτός έχει λάβει τη μορφή στρατηγικών έργων, όπως ο αυτοκινητόδρομος Tiznit-Dakhla, ο οποίος αναδιαμορφώνει τον άξονα Βορρά-Νότου- ο αυτοκινητόδρομος νερού, ο οποίος είναι απαραίτητος για την ανθεκτικότητα στην κλιματική αλλαγή- και η υποστήριξη του προγράμματος Phosboucraa της OCP, το οποίο έχει σχεδιαστεί για τη δημιουργία ενός σημαντικού βιομηχανικού κόμβου στις νότιες επαρχίες.

Η CDG συμμετέχει επίσης στα εμβληματικά έργα που αναδιαμορφώνουν τη μαροκινή Σαχάρα. Μέσω της κεφαλαιαγοράς, συνέβαλε στην εξεύρεση χρηματοδότησης για το λιμάνι Dakhla Atlantique, το επίκεντρο της εθνικής στρατηγικής: ένας μελλοντικός βιομηχανικός κόμβος και κόμβος εφοδιαστικής ανοικτός στον Ατλαντικό, τη Δυτική Αφρική και τους σημαντικότερους εμπορικούς δρόμους του κόσμου. Ο Όμιλος δεν περιορίζεται μόνο στις υποδομές, αλλά συνεισφέρει και την τεχνογνωσία του ως κατασκευαστής. Το παράδειγμα του Taghazout, το οποίο έχει γίνει διεθνές σημείο αναφοράς, αποδεικνύει την ικανότητα της CDG να συνεργάζεται για τη δημιουργία ανταγωνιστικών, βιώσιμων προορισμών που δημιουργούν θέσεις εργασίας. Αυτή η μεθοδολογία εφαρμόζεται τώρα στο Νότο.

Στο Boujdour, ένας ολοκληρωμένος βιομηχανικός κόμβος και κόμβος logistics έχει ήδη πάρει σάρκα και οστά, επιβεβαιώνοντας την ελκυστικότητα της περιοχής. Στη Dakhla, προχωρούν οι μελέτες για ένα νέο αστικό κέντρο που συνδυάζει κατοικία, τουρισμό και υπηρεσίες, καθώς και μια πανεπιστημιούπολη με περισσότερες από 500 κλίνες για να υποστηρίξει την ανάπτυξη της περιφερειακής πανεπιστημιούπολης. Στη Laâyoune, ένα παρόμοιο σχέδιο βρίσκεται υπό μελέτη. Σχεδιάζονται επίσης επενδύσεις στον τουρισμό, καθώς και τα έργα Sahara Tech Valley και Dakhla Tech Valley, τα οποία έχουν σχεδιαστεί για την εκκίνηση ενός ψηφιακού οικοσυστήματος στις νότιες επαρχίες.

Για τον κ. Safir, οι νότιες επαρχίες βρίσκονται τώρα στα πρόθυρα μιας στρατηγικής αλλαγής. Οι τεράστιες επενδύσεις που πραγματοποιήθηκαν δημιούργησαν μια περιοχή ικανή να ενσωματώσει παγκόσμιες αλυσίδες αξίας, είτε πρόκειται για πράσινη ενέργεια, είτε για logistics, είτε για αγροτική βιομηχανία, είτε για ψηφιακή τεχνολογία, είτε για τουρισμό. Η μαροκινή Σαχάρα, επιμένει, δεν είναι πλέον απλώς μια δεξαμενή δυνατοτήτων. Γίνεται μια πλατφόρμα ευκαιριών για ολόκληρη την αφρικανική ήπειρο: μια περιοχή ανοιχτή στον Ατλαντικό, συνδεδεμένη με τη Μεσόγειο, το Σαχέλ και τη Δυτική Αφρική. Ένα μελλοντικό σταυροδρόμι για το εμπόριο, τη βιομηχανία και την καινοτομία.

Η δράση του CDG στις νότιες περιοχές εντάσσεται σε μια αποδεκτή συνέχεια: ασφάλεια, επενδύσεις, μετασχηματισμός. Ο Όμιλος ακολουθεί μια ολοκληρωμένη προσέγγιση, συνδυάζοντας τις οικονομικές επιδόσεις, τον κοινωνικό αντίκτυπο και τη βιωσιμότητα. Αυτή η συνοχή του επιτρέπει να λειτουργεί ως εθνικό σημείο αναφοράς για μακροπρόθεσμη χρηματοδότηση και ως στρατηγικός εταίρος για τις περιφέρειες. Ο Khalid Safir επισημαίνει ότι το βασιλικό όραμα θέτει μια σαφή πορεία: να καταστήσει τη μαροκινή Σαχάρα πρότυπο βιώσιμης ανάπτυξης και κέντρο για την αφρικανική ολοκλήρωση. Η CDG θα συνεχίσει να υποστηρίζει αυτή τη φιλοδοξία με σταθερότητα, υπευθυνότητα και δέσμευση. “Επειδή η επένδυση για τον μετασχηματισμό σημαίνει επίσης επένδυση για την ένωση, την ενίσχυση της συνοχής και την από κοινού οικοδόμηση του Μαρόκου των εδαφών, ισχυρού στη Σαχάρα του, με αυτοπεποίθηση για το μέλλον του και πιστό στο βασιλικό όραμα”, καταλήγει.