Morocco.gr –
Η Fatima Zahra Bouzoubaa επισημαίνει ότι το κεφάλαιο είναι δυνητικά στην υπηρεσία της ανάπτυξης, αλλά ότι η κίνησή του εξαρτάται από δύο βασικούς παράγοντες: την εμπιστοσύνη και την προβλεψιμότητα. “Ένας ορθολογικός επενδυτής αξιολογεί μια αντιστάθμιση κινδύνου/απόδοσης. Και όταν πρόκειται για τον κίνδυνο, η προβλεψιμότητα παίζει θεμελιώδη ρόλο”, επισημαίνει. Σύμφωνα με τη διευθύντρια, ένα μεγάλο μέρος της διαθέσιμης ρευστότητας εξακολουθεί να διοχετεύεται σε περιουσιακά στοιχεία που θεωρούνται ασφαλέστερα, όπως τα ακίνητα ή η χρηματοπιστωτική αγορά, εις βάρος της παραγωγικής οικονομίας
. Ενώ ορισμένοι οικονομικοί τομείς θεωρούνται ζωηροί, δεν επωφελούνται ακόμη από ένα επαρκώς καθησυχαστικό επενδυτικό κλίμα. Αυτό δεν οφείλεται στην έλλειψη ελκυστικότητας. Αλλά η αντίληψη του κινδύνου, ιδίως η βραδύτητα των διοικητικών καθυστερήσεων και η αστάθεια των κανονιστικών ρυθμίσεων, ενθαρρύνει τους επενδυτές να είναι επιφυλακτικοί
Κεφάλαιο υπάρχει, αλλά η αποτελεσματικότητά του αμφισβητείται
Η ιδέα ότι το Μαρόκο πάσχει από έλλειψη κεφαλαίου είναι, κατά την άποψή της, συζητήσιμη. Προβάλλει ορισμένα στοιχεία για να καταδείξει την άποψή της: “Το τραπεζικό ενεργητικό αντιπροσωπεύει περίπου το 100% του ΑΕΠ, το οποίο είναι σύμφωνο με τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ. Η ενδοεταιρική χρηματοδότηση ανέρχεται περίπου στο 30% του ΑΕΠ, έστω και αν παίρνει συχνά τη μορφή δυσάρεστων όρων πληρωμής” Ταυτόχρονα, η φορολογική αμνηστία απελευθέρωσε σημαντικό ποσό ρευστότητας, μέρος του οποίου πήγε στο χρηματιστήριο και στα ακίνητα
. Αλλά όλα αυτά δεν αρκούν για να τροφοδοτήσουν βιώσιμα την πραγματική οικονομία. Επομένως, το ζήτημα δεν είναι μόνο η ποσότητα του κεφαλαίου, αλλά η ποιότητα και η αποτελεσματικότητά του. “Αυτό που λείπει σήμερα είναι η αποτελεσματικότητα αυτού του κεφαλαίου, η διοχέτευσή του στα σωστά έργα, στους σωστούς τομείς, με μετρήσιμο αντίκτυπο όσον αφορά τη δημιουργία πλούτου και ποιοτικών θέσεων εργασίας”, επιμένει.
Διαφάνεια, μια συλλογική απαίτηση
Ένας άλλος θεμελιώδης μοχλός για την εμπιστοσύνη είναι η δημοσιονομική, λογιστική και διοικητική διαφάνεια. Σε αυτό το σημείο, η Bouzoubaa δεν το κρύβει: “Πρέπει να πληρώνουμε τους φόρους που μας αναλογούν. Όλοι μας επωφελούμαστε από τις υποδομές που χρηματοδοτούνται από το δημόσιο ταμείο. Αν δημιουργούμε αξία, ένα μέρος της πρέπει να επιστρέφει στην κοινότητα Ωστόσο, αναγνωρίζει ότι οι φορολογικές αρχές ασκούν μεγαλύτερη πίεση στις πιο ορατές εταιρείες, γεγονός που δημιουργεί πρόβλημα δικαιοσύνης
. Η διαφάνεια δεν είναι μόνο θέμα διόγκωσης των προτύπων. Δεν πρόκειται για νομοθέτηση για χάρη της νομοθέτησης, αλλά για την εξασφάλιση ενός σαφούς, δίκαιου και επαρκώς ευέλικτου πλαισίου που θα ενθαρρύνει την ανάληψη πρωτοβουλιών
Η κρυφή πρόκληση: η μεταβίβαση οικογενειακών επιχειρήσεων
Πέρα από τη ροή νέων επενδύσεων, ένα άλλο στρατηγικό ζήτημα χρήζει προσοχής: η μεταβίβαση οικογενειακών επιχειρήσεων. “Πολλές επιχειρήσεις φτάνουν στην τρίτη γενιά τους. Χωρίς προγραμματισμό της διαδοχής, υπάρχει πραγματικός κίνδυνος να εξαφανιστούν”, προειδοποιεί ο Bouzoubaa. Σύμφωνα με τις διαθέσιμες μελέτες, πάνω από το 50% των επιχειρήσεων ορισμένου μεγέθους επηρεάζονται από ζητήματα εξαγοράς ή διακυβέρνησης
. Αυτό το αόρατο αλλά μαζικό φαινόμενο κινητοποιεί πλέον ένα σημαντικό ποσοστό των επενδυτικών κεφαλαίων. “Ακόμα και όταν μιλάμε για αναπτυξιακά κεφάλαια, συχνά αποτελούν τον προθάλαμο της μεταβίβασης. Στόχος είναι η αναδιάρθρωση, η επαγγελματοποίηση και η προστιθέμενη αξία, μερικές φορές ακόμη και πριν από την εξέταση της πώλησης”
Καινοτομία και έρευνα: ο φτωχός συγγενής των ιδιωτικών επενδύσεων
Μία από τις διαρθρωτικές αδυναμίες των επενδύσεων στο Μαρόκο παραμένει το μικρό ποσοστό που αφιερώνεται στην έρευνα, την καινοτομία και το ανθρώπινο κεφάλαιο. “Είναι ζήτημα ωριμότητας και αντίληψης των προτεραιοτήτων”, λέει ο Bouzoubaa. Πολύ συχνά, οι επικεφαλής των επιχειρήσεων δυσκολεύονται να βρουν τα περιθώρια για τη χρηματοδότηση μακροπρόθεσμων έργων, όταν τους πιάνουν τα προβλήματα ρευστότητας ή ο αθέμιτος ανταγωνισμός
Ο εμπειρογνώμονας υποστηρίζει ωστόσο μια πιο στρατηγική επενδυτική προσέγγιση, αναφέροντας ως παραδείγματα το UM6P και το IRESEN, δύο δημόσια ιδρύματα που κατάφεραν να συνάψουν συνεργασίες με ιδιωτικούς ή διεθνείς φορείς για τη χρηματοδότηση εφαρμοσμένης έρευνας.
Επιδοτήσεις, φορολογία, κίνητρα: καλύτερη κατανομή των πόρων
Ο πολλαπλασιασμός των δημόσιων καθεστώτων (Fonds Mohammed VI, nouvelle charte de l’investissement, CRI, επιδοτήσεις επενδύσεων) εγείρει ένα άλλο ζήτημα, αυτό της συνοχής και της αποτελεσματικότητας. Στο σημείο αυτό, ο Bouzoubaa είναι επιφυλακτικός: “Ορισμένοι τομείς δεν θα υπήρχαν χωρίς επιδοτήσεις. Αλλά δεν πρέπει να το κάνουμε αυτόματο αντανακλαστικό. Όλες οι δημόσιες ενισχύσεις πρέπει να συνοδεύονται από την απαίτηση για αποτελέσματα και διαφάνεια”
Rochdi Mokhliss | 07 Δεκεμβρίου 2025 16:50