Οικονομική ανεξαρτησία: γιατί το Μαρόκο μπορεί να αποτελέσει πρότυπο για τη Βόρεια Αφρική

Οικονομική ανεξαρτησία, πυλώνας της βιώσιμης ανάπτυξης

“Συνεδριάζουμε σήμερα σε μια αποφασιστική στιγμή”, δήλωσε ο πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου Hicham Talbyαναπληρωτής Διευθυντής του Υπουργείου Οικονομικών και Εξωτερικών Οικονομικών, αρμόδιος για τις σχέσεις με την Αφρική και την Ευρώπη, εκ μέρους του Υπουργείου Οικονομικών του Μαρόκου. Ο Μαροκινός αξιωματούχος επανέλαβε την επείγουσα ανάγκη οι χώρες της Βόρειας Αφρικής να “αναλάβουν πλήρως τον έλεγχο της μοίρας τους” και να “… αναπτύξουν τις δικές τους οικονομικές και κοινωνικές πολιτικές”να ενισχύσουν την οικονομική τους ανεξαρτησία“. Η προτροπή αυτή γίνεται σε ένα διεθνές πλαίσιο που χαρακτηρίζεται από τους κραυγαλέους περιορισμούς ενός παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος που “συχνά δεν είναι προσαρμοσμένο στις πραγματικότητες και τις προτεραιότητες των αφρικανικών χωρών”.

Θα πρέπει να υπενθυμίσουμε ότι το Γραφείο της Οικονομικής Επιτροπής για την Αφρική στη Βόρεια Αφρικήη οποία λειτουργεί από το Μαρόκο από το 1963, έθεσε στο επίκεντρο αυτής της 40ής έκδοσης ένα θέμα τόσο στρατηγικό όσο και αναπόφευκτο: την ενίσχυση της κινητοποίηση των εγχώριων πόρων μέσω της καινοτομίας και της τεχνολογίας. Adam B. Elhiraikaδιευθυντής του Υποπεριφερειακού Γραφείου, τόνισε ότι “η κινητοποίηση των εγχώριων πόρων αποτελεί θεμελιώδη προτεραιότητα για την οικονομική ανεξαρτησία” των χωρών της περιοχής.

Συγκλονιστικές ανισότητες μεταξύ των χωρών της υποπεριοχής

Το data που παρουσιάστηκαν στη συνάντηση αποκαλύπτουν σημαντικές διαφορές. Σύμφωνα με την έκθεση για το υποπεριφερειακό προφίλ 2024-2026, ορισμένες χώρες όπως η Αίγυπτος, η Λιβύη, η Μαυριτανία και το Σουδάν λαμβάνουν λιγότερο από το 15% του ΑΕΠ τους από την ΕΕ ΑΕΠ σε φόρους, ποσά που θεωρούνται “κάτω από τα διεθνή πρότυπα και ανεπαρκή για τη χρηματοδότηση βασικών δημόσιων υπηρεσιών”. Οι αποκλίσεις μεταξύ των επτά κρατών μελών κυμαίνονται από 5% έως 27% του ΑΕΠ, ένα χάσμα που παραδόξως προσφέρει “σημαντικά περιθώρια αμοιβαίας μάθησης μεταξύ των χωρών”, όπως επισήμανε ο Adam B. Elhiraika.

Αλλά αυτή η ανομοιογένεια αντανακλά τρωτά σημεία βαθιά ριζωμένα διαρθρωτικά τρωτά σημεία. Για να αντισταθμίσουν τους αδύναμους εγχώριους πόρους, αρκετές χώρες εξαρτώνται από πηγές εσόδων που είναι “πιο ευμετάβλητες και εκτεθειμένες σε εξωτερικούς κλυδωνισμούς”, όπως οι εμπορικοί φόροι και οι εξαγωγές πρώτων υλών. Σε αυτό προστίθενται σημαντικές απώλειες εσόδων λόγω των παράνομων χρηματοοικονομικών ροών, της φοροδιαφυγής, του λαθρεμπορίου και της παραοικονομίας.

Η εμπειρία του Μαρόκου ως ηπειρωτικό σημείο αναφοράς

Αντιμέτωπο με αυτές τις προκλήσεις, το Βασίλειο του Μαρόκου τοποθετείται ως μια περιφερειακή δύναμη. Οι αριθμοί μιλούν από μόνοι τους: η οικονομική ανάπτυξη έχει αυξηθεί από 3,7% το 2023 σε 3,8% το 2024, λόγω της “ισχυρής εγχώριας ζήτησης και της ανάκαμψης ορισμένων τομέων” μη γεωργικοί τομείς όπως η εξόρυξη και οι κατασκευές”, αναφέρει η έκθεση του CEA. Ακόμη πιο θεαματικά, ο πληθωρισμός έχει μειωθεί απότομα στο Μαρόκο, “από 7,1% το 2023 σε 4,0% το 2024, λόγω της πτώσης των τιμών τόσο των τροφίμων όσο και των μη διατροφικών προϊόντων”, επισημαίνεται στο έγγραφο της Επιτροπής με τίτλο “Εξελισσόμενες οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες στη Βόρεια Αφρική: εξέταση του υποπεριφερειακού προφίλ”.

“Η εμπειρία του Βασιλείου του Μαρόκου δείχνει τι μπορεί να επιτευχθεί όταν συγκλίνουν το όραμα, η ηγεσία και η στρατηγική”, δήλωσε ο Hicham Talby στη συνέλευση. Ο Μαροκινός αξιωματούχος περιέγραψε λεπτομερώς τα επιτεύγματα αυτών των μεταρρυθμίσεων, οι οποίες βρίσκονται σε εξέλιξη “εδώ και αρκετές δεκαετίες”: βελτίωση της φορολογικής δικαιοσύνης και διαφάνειας, εκσυγχρονισμός του χρηματοπιστωτικού τομέα και μεγαλύτερη ελκυστικότητα των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών της χώρας ξένες επενδύσεις και τη σταδιακή ενσωμάτωση του άτυπου τομέα.

Η μαροκινή νομισματική πολιτική επιδεικνύει επίσης συνετή και αντιδραστική διαχείριση. Τράπεζα Al-Maghrib μείωσε το βασικό της επιτόκιο δύο φορές κατά 25 μονάδες βάσης το 2024, μειώνοντάς το στο 2,50%, πριν από μια περαιτέρω μείωση στο 2,25% στις αρχές του 2025. Αυτή η νομισματική ευελιξία, που κατέστη δυνατή χάρη στον έλεγχο του πληθωρισμού, έρχεται σε αντίθεση με την επιθετική σύσφιξη που διατηρείται σε άλλες χώρες της περιοχής, όπως η Αίγυπτος και η Τυνησία.

Δημοσιονομική εξυγίανση και μακροοικονομική σταθερότητα

Σχετικά με την δημόσια οικονομικάσύμφωνα με την έκθεση του ΕΕΣ, το Μαρόκο “επιδιώκει σταδιακά τη δημοσιονομική εξυγίανση”. Το έλλειμμα αναμένεται να μειωθεί στο 3,6% του ΑΕΠ το 2025, χάρη σε “υψηλότερα φορολογικά έσοδα, χαμηλότερες ενεργειακές επιδοτήσεις και την υιοθέτηση καινοτόμων χρηματοδοτικών εργαλείων”. Αυτή η πτωτική πορεία -το έλλειμμα ήταν 4,0% το 2023- αποδεικνύει την ικανότητα της χώρας να συνδυάζει τη δημοσιονομική αυστηρότητα με τις στρατηγικές επενδύσεις.

La δημόσιο χρέος σταθεροποιείται σταδιακά. Ο λόγος χρέους/ΑΕΠ αναμένεται να μειωθεί ελαφρώς, από 79,8% το 2024 σε 79,2% το 2025. Η εξυπηρέτηση του χρέους παραμένει υπό έλεγχο στο 10% των εξαγωγών, ένα επίπεδο που η CEA περιγράφεται ως “περιχαρακωμένη από ισχυρότερους θεσμούς και αξιόπιστα δημοσιονομικά πλαίσια”. Τα συναλλαγματικά αποθέματα, εν τω μεταξύ, αναμένεται να παραμείνουν σταθερά στους 5,9 μήνες των εισαγωγών.

Amina Selmaneη Amina Selmane, Διευθύντρια Οικονομικών Υποθέσεων της Ένωσης του Αραβικού Μαγκρέμπ, άδραξε την ευκαιρία για να τονίσει την τεχνολογική διάσταση που είναι απαραίτητη για αυτόν τον μετασχηματισμό. “Ο ψηφιακός μετασχηματισμός και ο εκσυγχρονισμός των μεθόδων διαχείρισης δεν είναι πλέον απλά τεχνικά εργαλεία, αλλά έχουν γίνει στρατηγικοί μοχλοί για την αύξηση της παραγωγικότητας”, δήλωσε.

Στην μαροκινός χρηματοπιστωτικός τομέαςοι ψηφιακές τεχνολογίες – πληρωμές μέσω κινητών τηλεφώνων, fintech, crowdfunding, ηλεκτρονικές πληρωμές – καθιστούν δυνατή τη “διεύρυνση της χρηματοπιστωτικής ένταξης, τη στήριξη της επιχειρηματικότητας και τη μείωση της παραοικονομίας”, εξήγησε ο υπουργός Οικονομικών του Μαρόκου Hicham Talby. Στο μέτωπο της φορολογίας, η ψηφιοποίηση των διαδικασιών – φορολογικές δηλώσεις, πληρωμές, φορολογική παρακολούθηση – επιτρέπει “τον περιορισμό του κατακερματισμού των δεδομένων, την αύξηση της διαφάνειας και της φορολογικής συμμόρφωσης και τη μείωση της απάτης”.

Το οικονομικές προβλέψεις για το Μαρόκο παραμένουν αισιόδοξες. Η ανάπτυξη αναμένεται να βελτιωθεί στο 4,4% το 2025, πριν σταθεροποιηθεί στο 4,0% το 2026, “υποστηριζόμενη από την αύξηση της εγχώριας ζήτησης, από την αύξηση των επενδύσεων – δημόσιων και ιδιωτικών – καθώς και από την αναμενόμενη ανάκαμψη της γεωργίας”, προβλέπει το ΕΕΣ. Ο δευτερογενής τομέας, ειδικότερα η αυτοκινητοβιομηχανία και της αεροναυπηγικής, παραμένει ισχυρή.

Ωστόσο, η έκθεση επισημαίνει εξωτερικούς κινδύνους: “Οι προοπτικές των εξαγωγών θα μπορούσαν να υπονομευθούν από την αύξηση του προστατευτισμού, ιδίως στις αγορές της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής” Η έλλειμμα το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών αναμένεται να διευρυνθεί συγκρατημένα στο 1,8% το 2025, ως αποτέλεσμα υψηλότερων εισαγωγών κεφαλαιουχικών αγαθώνπαρόλο που εμβάσματαοι τουριστικές ροές και η ανθεκτικότητα των εξαγωγών συνεχίζουν να στηρίζουν τους εξωτερικούς λογαριασμούς.

Πέρα από τις εθνικές του επιδόσεις, το Μαρόκο επιδεικνύει την επιθυμία του να συμβάλει στην ανάπτυξη της παγκόσμιας οικονομίας περιφερειακή ανάπτυξη. “Το Μαρόκο παραμένει πλήρως δεσμευμένο να μοιραστεί την εμπειρία και την τεχνογνωσία του, να αξιοποιήσει τα διδάγματα και να συμβάλει ενεργά στη συλλογική σκέψη με στόχο την ενίσχυση της ανθεκτικότητας και της οικονομικής κυριαρχίας της περιοχής μας”, διαβεβαίωσε ο Hicham Talby. Η στάση αυτή είναι σύμφωνη με Υποπεριφερειακό Γραφείο ECA για τη Βόρεια Αφρικήτο οποίο στοχεύει στην “ενθάρρυνση της δημιουργίας ενός περιβάλλοντος που ευνοεί την ανάπτυξη χωρίς αποκλεισμούς και την επιτάχυνση της ανάπτυξης” με την ενίσχυση της οικονομικής διαφοροποίησης, της δημοσιονομικής διαχείρισης, της περιφερειακής ολοκλήρωσης και της αναγνώρισης της οικονομικής συμβολής των διακινούμενων εργαζομένων.

Adam B. Elhiraika υπενθύμισε ότι το Γραφείο “είναι εκεί για να εξυπηρετεί τα κράτη μέλη” και ότι οι παρόντες εμπειρογνώμονες “εκπροσωπούν το κοινοβούλιο που καθοδηγεί το έργο αυτού του Γραφείου”. Η συνάντηση εμπειρογνωμόνων που διοργανώθηκε στις 12 Νοεμβρίου με θέμα “Ενίσχυση της κινητοποίησης των εγχώριων πόρων μέσω καινοτόμων πολιτικών και ψηφιακών τεχνολογιών” παρείχε την ευκαιρία να εμβαθύνουν αυτές τις τεχνικές ανταλλαγές.

Στο τέλος των τριήμερων εργασιών, οι συμμετέχοντες επανέλαβαν τη σημασία της ολιστικής προσέγγισης. Αυτή πρέπει να περιλαμβάνει “την ανάπτυξη σύγχρονων φορολογικών συστημάτων, την ψηφιοποίηση της φορολογικής διοίκησης, την ενίσχυση της διαφάνειας του προϋπολογισμού και της ιχνηλασιμότητας των δημόσιων δαπανών, την ενίσχυση της χρηματοπιστωτικής ένταξης και την ανάπτυξη των κεφαλαιαγορών για την κινητοποίηση των αποταμιεύσεων και την προσέλκυση επενδύσεων”, σύμφωνα με τους όρους του εγγράφου-πλαισίου της συνάντησης.

Amina Selmane ζήτησε “ένα ολοκληρωμένο όραμα που να συνδυάζει την οικονομική μεταρρύθμιση, την τεχνολογική καινοτομία και την εδραίωση των αρχών της χρηστής διακυβέρνησης”. Ζήτησε επίσης “εντατικοποιημένη συνεργασία με την Οικονομική Επιτροπή για την Αφρική” στο πλαίσιο της Ατζέντας 2063 και των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης 2030. Η επιτυχής κινητοποίηση των εγχώριων πόρων απαιτεί ασφαλώς συντονισμένες εθνικές προσεγγίσεις, αλλά και, όπως επισήμανε ο Hicham Talby, “εντατικοποιημένη περιφερειακή συνεργασία”. Τόνισε την ανάγκη “να μοιραστούμε επιτυχημένες εμπειρίες, να μάθουμε από τις αποτυχίες και να μεταφέρουμε τις βέλτιστες πρακτικές μεταξύ των αντίστοιχων χωρών μας”.

Αυτή η 40ή σύνοδος της διακυβερνητικής επιτροπής απέδειξε ότι από την άποψη της την κινητοποίηση των εγχώριων πόρωνη τεχνολογική καινοτομία και η πολιτική βούληση μπορούν να οδηγήσουν σε απτά αποτελέσματα. Η εμπειρία και οι επιδόσεις του Μαρόκου το καθιστούν ένα εργαστήριο πλήρους κλίμακας, τα διδάγματα του οποίου θα μπορούσαν να εμπνεύσουν ολόκληρη την υποπεριοχή στην προσπάθειά της για οικονομική κυριαρχία και βιώσιμη ανάπτυξη.