Morocco.gr –
Αφήνουν τις χώρες όπου έχτισαν την καριέρα τους, τη ζωή τους και μερικές φορές τις οικογένειές τους, για να επιστρέψουν και να εγκατασταθούν στο Μαρόκο Μαρόκοείναι οι φορείς της γνώσης και της εμπειρίας που συσσωρεύονται στο εξωτερικό. Αυτά τα ταξίδια επιστροφής, που περιλαμβάνουν ελπίδες, επαγγελματικές προκλήσεις και διαπραγματεύσεις για την ταυτότητα, σχηματίζουν ένα σύνθετο μωσαϊκό επιτυχιών και δυσκολιών. Πίσω από κάθε διαδρομή κρύβεται η επιθυμία να συμβάλουν στην ανάπτυξη της χώρας ενώ ταυτόχρονα ανακαλύπτουν εκ νέου τις προσωπικές και κοινωνικές τους ρίζες. Τα διδάγματα που αντλήθηκαν από αυτές τις εμπειρίες βρίσκονται στο επίκεντρο της μελέτης με τίτλο “Δυναμική και κινητήριες δυνάμεις της επιστροφής των μαροκινών δεξιοτήτων από το εξωτερικό: μια εθνογραφική εστίαση στον ακαδημαϊκό και επιχειρηματικό κόσμο”, η οποία πραγματοποιήθηκε από κοινού από τους το Συμβούλιο για τη μαροκινή κοινότητα στο εξωτερικό και το Διεθνές Πανεπιστήμιο του Ραμπάτ.
Από τις ομιλίες του Της Αυτού Μεγαλειότητας του Βασιλιά Μοχάμεντ ΣΤ’ τον Αύγουστο του 2022 και τον Νοέμβριο του 2024, η κινητοποίηση των δεξιοτήτων των Μαροκινών σε όλο τον κόσμο θεωρείται πλέον στρατηγικός μοχλός για το εθνικό αναπτυξιακό σχέδιο. Αλλά πίσω από αυτή τη φιλοδοξία, οι συγκεκριμένες πορείες όσων επιλέγουν να επιστρέψουν αποκαλύπτουν τόσο πολλές υποσχέσεις όσο και προκλήσεις. Σύμφωνα με τους συντάκτες της μελέτης, η αναγνώριση και η υποστήριξη αυτών των τροχιών αποτελεί μοχλό για τον κοινωνικό και οικονομικό μετασχηματισμό: mDMsμέσω των δεξιοτήτων και της εμπειρίας τους, συμβάλλουν στην αναδιαμόρφωση των ακαδημαϊκών και επιχειρηματικών χώρων και στην ενίσχυση των δεσμών μεταξύ του Μαρόκου και της διασποράς του.
Ποικίλα κίνητρα και υβριδικά υπόβαθρα
Η μελέτη, που διεξήχθη από τον ανθρωπολόγο Farid El Asri και ο κοινωνιολόγος Shaima Jorio, εξετάζει τις εμπειρίες των ΜΕΔ που μετακινήθηκαν σε δύο κεντρικούς τομείς: τον ακαδημαϊκό και τον επιχειρηματικό τομέα. Τα κίνητρα για την επιστροφή στο Μαρόκο είναι ποικίλα. Ορισμένοι άνθρωποι οδηγούνται από οικογενειακούς λόγους ή συναισθηματικούς λόγους, άλλοι επειδή θέλουν να διαδραματίσουν ενεργό ρόλο στην ανάπτυξη της χώρας ή επειδή θέλουν να δημιουργήσουν καινοτόμα και κοινωνικά σημαντικά έργα. Σύμφωνα με τον Farid El Asri, οι επιλογές αυτές αντανακλούν την αναζήτηση νοήματος και δέσμευσης: “Η επιστροφή δεν είναι ποτέ απλώς μια γεωγραφική επιστροφή: περιλαμβάνει μια επανεφεύρεση του εαυτού, μια διαπραγμάτευση μεταξύ της υπερεθνικής ταυτότητας και του τοπικού ανήκειν, και ένας επαναπροσδιορισμός του επαγγελματικού και κοινωνικού ρόλου του ατόμου”.
Αυτές οι διαδρομές δεν είναι ομοιογενείς. Οι ΜΔΑ συχνά ακολουθούν υβριδικές και υπερεθνικές διαδρομές, στη διασταύρωση πολλών πολιτισμικών και επαγγελματικών συστημάτων αναφοράς. Η κυκλική κινητικότητα, οι εποχιακές επιστροφές και η αυξανόμενη αναγνώριση της διπλής ιθαγένειας μαρτυρούν την πολυπλοκότητα των υπερεθνικών ριζών και των πολλαπλών δεσμών με τη χώρα καταγωγής.
Προφίλ δεξιοτήτων και το άνοιγμα των θεσμών
Από δημογραφική άποψη, η μαροκινή διασπορά συγκεντρώνεται κυρίως στη Ευρώπηυπάρχει μια διττή τάση προς νεότερους εργαζόμενους και περισσότερες γυναίκες, αν και ορισμένα τμήματα του πληθυσμού γερνούν. Εκείνοι που επιλέγουν να επιστρέψουν είναι γενικά υψηλά καταρτισμένοι: η πλειονότητα έχει μεταπτυχιακό τίτλο σπουδών και μεγάλη επαγγελματική εμπειρία στο εξωτερικό.
Στον ακαδημαϊκό τομέα, η μελέτη δείχνει μια προτίμηση για τις συμπράξεις δημόσιου και ιδιωτικού τομέα. Τα ιδρύματα αυτά προσφέρουν μεγαλύτερη παιδαγωγική ευελιξία, διεθνές άνοιγμα και γλωσσική ποικιλομορφία, τα οποία διευκολύνουν τη μετάβαση δεξιοτήτων από το εξωτερικό. Επιτρέπουν επίσης τον συνδυασμό των διεθνών ακαδημαϊκών προτύπων με τις τοπικές ιδιαιτερότητες, προσφέροντας στις ΜΔΥ ένα χώρο για καινοτομία στα προγράμματα σπουδών και διαπολιτισμικό διάλογο.
Ωστόσο, η ενσωμάτωση δεν είναι χωρίς εμπόδια. Οι μαρτυρίες που συγκεντρώσαμε αποκαλύπτουν θεσμικούς περιορισμούς σε αυτούς περιλαμβάνονται η διοικητική βραδύτητα, η διαρθρωτική ακαμψία και οι δυσκολίες στην απόκτηση θέσεων ή αρμοδιοτήτων ανάλογων με τα προσόντα τους. Τα εμπόδια αυτά απαιτούν συνεχή προσαρμογή και κινητοποιούν μορφές ανθεκτικότητας, όπως η προσφυγή σε διακρατικά επαγγελματικά δίκτυα και η οργανωτική καινοτομία.
Επιχειρηματικότητα: δημιουργικότητα μπροστά στην ακαμψία
Η δυναμική της επιχειρηματικότητας είναι αμφίρροπη. Η MDM παρέχουν τεχνικές δεξιότητες, διαχειριστική και ένα διεθνές όραμα. Ωστόσο, η πρακτική υλοποίηση των σχεδίων τους συχνά παρεμποδίζεται από πολύπλοκες διοικητικές διαδικασίες, περιορισμένη πρόσβαση στη χρηματοδότηση και απουσία συστημάτων προσαρμοσμένων στις ιδιαίτερες ανάγκες τους. Για τον Farid El Asri, οι περιορισμοί αυτοί δημιουργούν ωστόσο καινοτόμες απαντήσεις. “Οι επιχειρηματίες της διασποράς έχουν να αντιμετωπίσουν ένα ενίοτε άκαμπτο περιβάλλον, αλλά ακριβώς αυτός ο περιορισμός είναι που διεγείρει τη δημιουργικότητα. Χρησιμοποιούν το κοινωνικό τους κεφάλαιο, τις γνώσεις και τα δίκτυα που απέκτησαν στο εξωτερικό και αναπτύσσουν ευέλικτες μεθόδους διαχείρισης και οργάνωσης”, εξηγεί. Με αυτόν τον τρόπο, η διασπορά γίνεται ένα δυνητικός μοχλός καινοτομίαςαλλά η ενσωμάτωσή της απαιτεί την αναγνώριση των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών αυτών των διακρατικών διαδρομών.
Μια ανανεωμένη στρατηγική εθνικής διακυβέρνησης
Η μελέτη προτείνει ένα στρατηγικό όραμα για τη διάρθρωση της κινητοποίησης των δεξιοτήτων των ΜΔΠ. Η δημιουργία μιας Ίδρυμα Mohammedia για τους Μαροκινούς που ζουν στο εξωτερικό προβλέπεται ως κεντρικός μοχλός πίεσης. Αποστολή του ιδρύματος αυτού θα είναι η συγκέντρωση και ο συντονισμός των πρωτοβουλιών της διασποράς, η υποστήριξη των επενδύσεων και ο εξορθολογισμός των διοικητικών διαδικασιών. Θα είναι ο εκτελεστικός βραχίονας της συμμετοχικής διακυβέρνησης, ικανός να φέρει σε επαφή δημόσιους φορείς, ενώσεις και τον οικονομικό τομέα.
Ταυτόχρονα, ένα επιστημονική και επιχειρηματική διπλωματία θα μπορούσε να αναπτυχθεί: δημιουργία θερμοκοιτίδων, προγραμμάτων καθοδήγησης, κατάλληλης χρηματοδότησης και ερευνητικών κόμβων, για τη διάρθρωση και τη διοχέτευση της πνευματικής, τεχνολογικής και οικονομικής συμβολής των ΜΔΕ. Το αναγνώριση δεξιοτήτων ένα άλλο σημείο-κλειδί για τη διασφάλιση της αποτελεσματικής και χωρίς αποκλεισμούς ένταξης είναι η πολιτιστική διάσταση. Η πολιτιστική διάσταση είναι εξίσου κεντρική. Μια πολύγλωσση και διεπιστημονική πολιτική που θα προωθεί τις πλουραλιστικές ταυτότητες των ΜΔΜ θα μπορούσε να ενισχύσει τους συμβολικούς δεσμούς με τη χώρα, να ενθαρρύνει την πολιτιστική διπλωματία και να δημιουργήσει χώρους για διάλογο και συνδιαμόρφωση.
Ένας ρεαλιστικός οδικός χάρτης
Η ενσωμάτωση των ΜΔΠ απαιτεί περισσότερα από συμβολικά μέτρα: απαιτεί αυστηρό σχεδιασμό, διοργανικό συντονισμό και πιλοτικά προγράμματα για τον πειραματισμό με νέες προσεγγίσεις. Η ανάπτυξη δεικτών επιδόσεων και η στοχευμένη επικοινωνία είναι επίσης απαραίτητες, όπως και η ικανότητα συνεχούς προσαρμογής, με βάση την καινοτομία και την αξιοποίηση των επιτυχιών. Ο Farid El Asri τονίζει το μετασχηματιστικό δυναμικό αυτών των δεξιοτήτων. “Η κατανόηση του τρόπου με τον οποίο οι ΜΔΜ εγκαθίστανται, ανασυνθέτουν την ταυτότητά τους και διαπραγματεύονται την κοινωνική τους ένταξη σημαίνει την αναγνώριση του κινητήριου ρόλου τους στην καινοτομία, την ανανέωση των κοινωνικών χώρων και την ενίσχυση των δεσμών μεταξύ του Μαρόκου και της διασποράς του”, καταλήγει.
Mounia Senhaji | 23 Οκτωβρίου 2025 στις 17:55